AI CÓ QUYỀN KHỞI KIỆN CHIA THỪA KẾ?

Bộ luật Dân sự 2015 xác lập quyền của cá nhân, tổ chức có quyền, lợi ích hợp pháp bị xâm phạm được yêu cầu Tòa án bảo vệ.

Tuy nhiên, có quyền khởi kiện không đồng nghĩa với việc mọi yêu cầu khởi kiện đều được Tòa án chấp nhận.

Trước khi khởi kiện, cần xác định đúng người có quyền khởi kiện, người bị kiện, người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan, tài sản tranh chấp và yêu cầu cụ thể.

Một là bạn cần biết những ai sẽ được hưởng thừa kế? Thứ tự ưu tiên như thế nào?

Trường hợp thừa kế theo pháp luật, Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015 quy định các hàng thừa kế:

a) Hàng thừa kế thứ nhất: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết.

b) Hàng thừa kế thứ hai: ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại, anh ruột, chị ruột, em ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại.

c) Hàng thừa kế thứ ba: cụ nội, cụ ngoại; bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột; cháu ruột mà người chết là bác, chú, cậu, cô, dì; chắt ruột mà người chết là cụ nội, cụ ngoại.

Những người cùng hàng thừa kế về nguyên tắc được hưởng phần di sản bằng nhau; người ở hàng sau chỉ được hưởng khi không còn người ở hàng trước theo các trường hợp luật định. Nội dung này được bài viết gốc dẫn theo Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015.

Hai là có được quyền thừa kế khi người mất không để lại di chúc hay không?

Có.

Không có di chúc không đồng nghĩa với việc di sản không được chia.

Điều 650 Bộ luật Dân sự 2015 quy định các trường hợp thừa kế theo pháp luật, trong đó có trường hợp không có di chúc, di chúc không hợp pháp, hoặc người được chỉ định hưởng di sản không có quyền hưởng, từ chối nhận di sản… Ngoài ra, thừa kế theo pháp luật còn được áp dụng đối với một số phần di sản không được định đoạt hoặc phần di chúc không có hiệu lực.

Vì vậy, nếu cha mẹ hoặc người thân mất không để lại di chúc, những người thuộc hàng thừa kế theo pháp luật vẫn có thể có quyền hưởng di sản nếu đáp ứng điều kiện luật định.

Trên thực tế, tranh chấp còn có thể phát sinh do việc khai nhận di sản không đầy đủ, thiếu giấy tờ, giấy chứng nhận bị mất hoặc hư hỏng, một người tự quản lý di sản hoặc các đồng thừa kế không thống nhất được phương án phân chia.

QUY TRÌNH KHỞI KIỆN TRANH CHẤP THỪA KẾ:

Bước 1: Xác định nội dung tranh chấp thừa kế muốn khởi kiện

Đừng vội nộp đơn khi chưa xác định rõ “mình đang yêu cầu Tòa án giải quyết vấn đề gì?”

Người khởi kiện cần làm rõ:

1. Tài sản nào là di sản thừa kế và yêu cầu Tòa án phân chia như thế nào?

Ví dụ: nhà đất, tiền, cổ phần, tài sản khác…; đồng thời cần xác định tài sản đó có thực sự thuộc quyền sở hữu, sử dụng của người đã chết hay không.

2. Ai là những người có quyền hưởng di sản?

Cần xác định người thừa kế theo di chúc hoặc theo pháp luật, đồng thời rà soát những người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan.

3. Thời hiệu khởi kiện còn hay không?

Đây là vấn đề đặc biệt quan trọng đối với tranh chấp thừa kế. Không nên chỉ căn cứ vào năm mất để kết luận ngay mà phải xác định thời điểm mở thừa kế, loại tài sản và yêu cầu cụ thể.

4. Có cần yêu cầu hủy hoặc điều chỉnh giấy chứng nhận, giao dịch liên quan đến di sản hay không?

Trong một số vụ án, tranh chấp không chỉ dừng ở việc “chia thừa kế” mà còn liên quan đến Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hoặc giao dịch đã được thực hiện đối với di sản.

Bước 2: Khai nộp hồ sơ khởi kiện tranh chấp di sản thừa kế tới Tòa án

Người có quyền, lợi ích hợp pháp bị xâm phạm có quyền khởi kiện để yêu cầu Tòa án bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.

Hồ sơ khởi kiện cần thể hiện rõ yêu cầu khởi kiện, căn cứ của yêu cầu và tài liệu, chứng cứ kèm theo.

Đối với tranh chấp thừa kế nhà đất, hồ sơ thường cần chú ý đến các nhóm tài liệu như:

  • Đơn khởi kiện;
  • Giấy tờ chứng minh quan hệ giữa người khởi kiện và người để lại di sản;
  • Giấy chứng tử hoặc tài liệu xác định thời điểm mở thừa kế;
  • Di chúc nếu có;
  • Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản;
  • Tài liệu chứng minh nguồn gốc, quá trình quản lý, sử dụng tài sản;
  • Tài liệu liên quan đến việc khai nhận, phân chia hoặc chuyển dịch di sản trước đó;
  • Các tài liệu, chứng cứ khác chứng minh cho yêu cầu khởi kiện.

Thẩm quyền giải quyết tranh chấp thừa kế đất thuộc Tòa án khu vực nơi có đất giải quyết.

Bước 3: Nộp án phí tại cơ quan thi hành án dân sự

Sau khi xem xét đơn và tài liệu, nếu vụ án thuộc thẩm quyền giải quyết và có căn cứ để tiếp tục thủ tục tố tụng, Tòa án sẽ thông báo về việc nộp tiền tạm ứng án phí dân sự sơ thẩm theo quy định.

Sau khi nộp tiền tạm ứng án phí, người khởi kiện cần nộp lại biên lai cho Tòa án để hoàn tất điều kiện thụ lý vụ án theo quy định.

Bước 4: Thủ tục giải quyết vụ tranh chấp theo thủ tục sở thẩm

Tham gia quy trình giải quyết vụ tranh chấp theo thủ tục sơ thẩm.

Bước 5: Thủ tục giải quyết vụ tranh chấp theo thủ tục phúc thẩm

Bạn không đồng ý với nội dung Bản án sơ thẩm có quyền kháng cáo yêu cầu Tòa án cấp trên giải quyết vụ tranh chấp theo thủ tục phúc thẩm.

Bước 6: Yêu cầu thi hành án bản án giải quyết tranh chấp di sản thừa kế

Tòa án ra bản án hoặc quyết định giải quyết tranh chấp không có nghĩa là tài sản đương nhiên được chia ngay.

Nếu bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật nhưng người phải thi hành án không tự nguyện thực hiện nghĩa vụ, người được thi hành án có thể yêu cầu cơ quan thi hành án dân sự tổ chức thi hành theo quy định.

Đối với di sản là nhà đất, việc thi hành án có thể liên quan đến giao nhà đất, phân chia tài sản, thanh toán giá trị phần được hưởng hoặc thực hiện các thủ tục đăng ký biến động theo nội dung bản án.

NGUYÊN TẮC GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP THỪA KẾ

1. Trường hợp di chúc không hợp pháp thì phần di sản không được định đoạt hợp pháp bằng di chúc sẽ được giải quyết theo quy định về thừa kế theo pháp luật.

Không phải cứ có một tờ giấy được gọi là “di chúc” thì tài sản đương nhiên được chia theo nội dung của văn bản đó. Khi có tranh chấp, cần xem xét điều kiện có hiệu lực của di chúc và từng nội dung được định đoạt.

2. Thời hiệu là vấn đề quan trọng nhưng không phải mọi trường hợp hết thời hiệu đều được Tòa án tự động áp dụng.

Việc áp dụng thời hiệu trong tố tụng dân sự phải căn cứ yêu cầu của đương sự và quy định pháp luật tương ứng.

3. Khi phân chia di sản cần xem xét đầy đủ nguồn gốc và tình trạng tài sản.

Đặc biệt với nhà đất, cần phân biệt di sản của người chết với phần tài sản thuộc quyền của người khác; đồng thời xem xét các vấn đề liên quan đến công sức quản lý, bảo quản, tôn tạo di sản khi có căn cứ và yêu cầu phù hợp.

VƯỚNG MẮC KHI KHỞI KIỆN THƯỜNG GẶP

Thứ nhất, thời hiệu khởi kiện cần được kiểm tra ngay từ đầu.

Không nên chỉ áp dụng máy móc một mốc thời gian cho mọi vụ án. Cần xác định thời điểm mở thừa kế, loại tài sản và yêu cầu cụ thể để xác định quy định về thời hiệu tương ứng.

Đối với di sản là bất động sản, Bộ luật Dân sự 2015 quy định thời hiệu để người thừa kế yêu cầu chia di sản là 30 năm; đối với động sản là 10 năm, kể từ thời điểm mở thừa kế. Với những trường hợp chuyển tiếp, cần rà soát quy định pháp luật áp dụng tại thời điểm mở thừa kế.

Thứ hai, tranh chấp có thể liên quan đến Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.

Ví dụ: một người được cho rằng đã thực hiện thủ tục khai nhận thừa kế không đúng pháp luật và sau đó được cấp Giấy chứng nhận.

Khi đó, việc giải quyết vụ án có thể không chỉ xoay quanh câu chuyện “chia thừa kế” mà còn phải xem xét tính hợp pháp của việc cấp giấy và các giao dịch liên quan.

Thứ ba, người Việt Nam ở nước ngoài có được nhận thừa kế nhà đất hay không?

Đây là vấn đề cần xem xét theo tư cách chủ thể, loại tài sản, tình trạng pháp lý của người thừa kế và quy định pháp luật đất đai, nhà ở hiện hành, không nên trả lời chung rằng mọi trường hợp đều được hoặc đều không được đứng tên.

Thứ tư, làm gì khi các đồng thừa kế không thống nhất?

Nếu không thể tự thỏa thuận, người có quyền có thể cân nhắc yêu cầu Tòa án giải quyết, đồng thời cần chuẩn bị chứng cứ về quan hệ thừa kế, nguồn gốc di sản và yêu cầu của mình.

Thứ năm, cần làm gì khi đang tranh chấp nhưng có nguy cơ tài sản bị chuyển dịch?

Tùy tình huống cụ thể, đương sự có thể xem xét các cơ chế tố tụng phù hợp để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình theo quy định pháp luật.

Đây đều là những vấn đề cần được đánh giá theo từng hồ sơ cụ thể, đặc biệt với tranh chấp thừa kế nhà đất kéo dài qua nhiều thời kỳ pháp luật.

KINH NGHIỆM THỰC HIỆN THỦ TỤC KHỞI KIỆN HIỆU QUẢ

1. Kinh nghiệm chuẩn bị hồ sơ khởi kiện tranh chấp thừa kế

Khi khởi kiện phân chia di sản thừa kế, người khởi kiện nên làm rõ ngay trong hồ sơ:

Thứ nhất, làm rõ yêu cầu khởi kiện

Ví dụ: nếu cho rằng di chúc không hợp pháp thì yêu cầu khởi kiện cần thể hiện rõ vấn đề này thay vì chỉ ghi chung chung là “yêu cầu chia thừa kế”.

Thứ hai, làm rõ yêu cầu Tòa án phân chia những di sản thừa kế nào

Cần xác định cụ thể tài sản tranh chấp, nguồn gốc tài sản, giấy tờ hiện có và phần tài sản mà người khởi kiện yêu cầu được hưởng.

Thứ ba, làm rõ bản chất tranh chấp giữa những người đồng thừa kế

Các bên đã từng thỏa thuận chưa? Có văn bản phân chia di sản không? Có người đã nhận tài sản hoặc chuyển nhượng tài sản chưa? Có tranh chấp về di chúc hay nguồn gốc tài sản không?

Càng xác định rõ những vấn đề này từ đầu, việc xây dựng hồ sơ khởi kiện càng thuận lợi.

2. Kinh nghiệm thực hiện thủ tục khởi kiện chia thừa kế tại Tòa án

Sau khi nhận đơn khởi kiện, Tòa án xem xét đơn, tài liệu, chứng cứ và thẩm quyền giải quyết theo quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự.

Nếu thuộc trường hợp phải nộp tiền tạm ứng án phí, người khởi kiện thực hiện theo thông báo của Tòa án và nộp lại biên lai để hoàn tất thủ tục thụ lý.

Sau khi vụ án được thụ lý, Tòa án tiến hành các hoạt động tố tụng cần thiết như lấy lời khai, thu thập và công khai chứng cứ, hòa giải và chuẩn bị xét xử theo quy định.

Khi đủ điều kiện, Tòa án đưa vụ án ra xét xử theo trình tự tố tụng.

DỊCH VỤ LUẬT SƯ ĐẠI DIỆN GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP THỪA KẾ

Phân chia di sản thừa kế là một trong những tranh chấp dân sự dễ phát sinh mâu thuẫn trong gia đình nhưng lại có tính pháp lý rất phức tạp.

Một vụ án có thể phải đồng thời giải quyết nhiều vấn đề: di chúc có hợp pháp không, ai là người thừa kế, di sản gồm những gì, tài sản chung hay tài sản riêng, thời hiệu còn không, Giấy chứng nhận có được cấp đúng không, giao dịch trước đó có hợp pháp không và mỗi người thực tế được hưởng bao nhiêu.

Đặc biệt với tranh chấp thừa kế quyền sử dụng đất, việc xác định nguồn gốc đất, quá trình sử dụng, giấy tờ pháp lý và những người có quyền lợi liên quan có thể quyết định đáng kể đến hướng giải quyết vụ án.

Do đó, trước khi khởi kiện, người có quyền lợi liên quan nên rà soát toàn bộ hồ sơ, xác định đúng yêu cầu và đánh giá chứng cứ thay vì chỉ nộp đơn theo suy đoán.

Công ty Luật Trí Nam nhận tư vấn, hỗ trợ giải quyết các vụ việc như: tranh chấp quyền thừa kế đất đai, tranh chấp thừa kế nhà ở, tranh chấp di chúc, tranh chấp phân chia di sản, tranh chấp liên quan đến Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và các vấn đề pháp lý khác về thừa kế.

Các bạn có nhu cầu mời luật sư hỗ trợ pháp lý hãy liên hệ với chúng tôi ngay hôm nay

CÔNG TY LUẬT TRÍ NAM

ĐT/ZALO: 0934.345.745 - 0934.345.755